JBO vermijden in jute touw
Jute touw is het traditionele materiaal in shibari. Veel industriële jute is behandeld met een olie die niet voor huidcontact is bedoeld. Waarom dat uitmaakt, en hoe je het herkent.
JBO staat voor Jute Batching Oil. Die olie wordt bij de productie van industriële jute gebruikt om de vezels soepeler te maken en makkelijker te spinnen. Voor verpakkingstouw werkt dat prima. Voor touw dat langdurig en herhaald over een lichaam gaat, ligt het anders.
Wees er altijd zeker van dat je jute touw JBO-vrij is.
Waarom je JBO vermijdt
De olie is niet bedoeld voor huidcontact. Ze kan chemische resten bevatten die irritatie of allergische reacties veroorzaken. Sommige JBO-oliën vallen onder de PAK's, polycyclische aromatische koolwaterstoffen, stoffen die bij langdurig contact kankerverwekkend kunnen zijn.
Het veiligheidsblad van de producent waarschuwt dat verhitting boven zeventig graden vermeden moet worden, omdat er dan giftige dampen kunnen vrijkomen, soms zonder dat je iets ruikt.
Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat het carcinogene risico toeneemt bij huidcontact. In studies waarbij bekende carcinogene polyaromatische koolwaterstoffen op muizenhuid werden aangebracht, ontstond over twintig weken bij alle dieren tumorvorming: goedaardige papillomen, keratomen en fibrosarcomen. De onderzoekers concludeerden dat JBO bij huidcontact een volledig carcinogeen of een tumorpromotor kan zijn.
Voor touw dat intensief over de huid glijdt is dat een reëel bezwaar.
Wat JBO precies is
JBO is een minerale olie, gemaakt door fractionele destillatie van aardolie. Ze wordt ook witte petroleum, minerale olie of machineolie genoemd. Ze bevat vijf koolstofatomen meer dan gewone benzine, is duurder dan reguliere brandstof en wordt gebruikt als smeermiddel en als alternatief voor kerosine in vliegtuigbrandstof.
Voor jutemolens is ze populair om één simpele reden: ze is goedkoop.
Waarom er überhaupt olie in zit
Ruwe jutevezels zijn stijf en moeilijk te verwerken. Om er garen van te spinnen moet de vezel soepel, sterk en flexibel zijn. Daarom worden de vezels na het hekelen gedrenkt in een mengsel van olie, water en meestal een kleine hoeveelheid emulgator. Dat heet batching. Daarna blijven ze een tijd opgestapeld liggen zodat de olie volledig kan intrekken, wat piling wordt genoemd.
De olie blijft aanwezig in het garen en later in het touw. Ze is structureel, geen afwerking: ze houdt de flexibiliteit, de sterkte en de levensduur van het product in stand. Weghalen kan dus niet zonder het touw te verzwakken.
JBO gaat er niet meer uit
Een hardnekkig misverstand in de shibari-wereld is dat je touw voldoende kunt schoonbranden of uitkoken om de olie te verwijderen. Dat klopt niet.
Boven achtendertig graden kan de geur gedeeltelijk verdwijnen, en de olie zelf blijft zitten. Net als bij het opruimen van olievervuiling op zee krijg je JBO er alleen uit met een ontvettend reinigingsmiddel. Zelfs na koken, drogen onder spanning en nabehandeling met tsubaki-olie en bijenwas kunnen sommige mensen nog steeds heftig reageren.
Wie touw hoort kraken onder belasting, hoort vezelbreuk. Dat geluid betekent dat de oliesamenstelling is aangetast of verwijderd. Jute rekt bijna niet voordat het breekt. Krakend touw dat wordt uitgerekt is ongeschikt voor lichaamsgewicht.
Het ecologische en ethische verhaal
JBO is niet biologisch afbreekbaar en schadelijk voor waterorganismen. Plantaardige alternatieven bestaan al lang. Sojabonenolie wordt sinds 1990 succesvol gebruikt in jute-batching, via een UNESCO-programma. Het nadeel is de kostprijs: soja-behandeld touw kost per ton ruwe vezel op dit moment drie keer meer dan JBO.
Palmolie is goedkoper en draagt bij aan ontbossing, verlies van biodiversiteit en mensenrechtenschendingen. Rijstzemelolie wordt snel ranzig. Castorolie en koudgeperste soja blijven de meest verantwoorde keuzes.
Daarnaast speelt een marktprobleem. Touwgaren met JBO-behandeling wordt industrieel geproduceerd in China, zwaar gesubsidieerd, en grootschalig doorverkocht. De uiteindelijke verkopers weten vaak niet eens wat de herkomst is. Het resultaat is JBO-touw dat zo goedkoop is dat eerlijke productiekosten er niet mee kunnen concurreren.
Wat ik zelf gebruik
De touwen in mijn workshops en sessies komen van Koumanawa, een producent die het hele proces beheert: van de ruwe vezel rechtstreeks bij de boer, over hekelen en spinnen, tot het afwerken met koudgeperste sojaolie onder het UNESCO-programma.
Koumanawa laat de afwezigheid van JBO bevestigen met gaschromatografie-massaspectrometrie, een analysemethode die de olie-inhoud van het touw objectief in kaart brengt. Nulresultaat voor JBO.
Dat is voor mij geen marketingkeuze. Het is een basisvereiste voor werk waarbij touw langdurig en herhaald in contact komt met huid.
De twee jutetouwen die ik zelf gebruik: Premium Koumanawa jute en Premium jute 6,5 mm.
Hoe je JBO herkent
Er bestaat geen eenvoudige visuele test. Dit zijn de aanwijzingen.
- Een geur van petroleum of machineolie.
- Touw dat goedkoop is in verhouding tot zijn kwaliteit.
- Geen transparantie over het productieproces of de herkomst.
- Krakende geluiden onder belasting, al kan dat ook andere oorzaken hebben.
Kan een verkoper niet zeggen waar het touw vandaan komt en hoe het behandeld is, dan is dat op zich al informatie. Vraag naar het productieproces.
Touw kies ik niet op gevoel of esthetiek alleen. Het is het enige materiaal in mijn praktijk dat letterlijk om een lichaam heen gaat. Die keuze verdient dezelfde zorgvuldigheid die ik in elk ander onderdeel van shibari en tantra vraag.
De volledige keuzegids staat op shibari touw, en de touwen zelf vind je in de shop.
Veelgestelde vragen over JBO
JBO staat voor Jute Batching Oil, een minerale olie uit aardolie die bij de productie van industriële jute wordt gebruikt om de vezels soepel genoeg te maken om te spinnen. Ze is goedkoop, en ze is niet bedoeld voor huidcontact.
Nee. Boven achtendertig graden verdwijnt een deel van de geur, en de olie blijft zitten. Alleen een ontvettend reinigingsmiddel haalt JBO er echt uit, en dat verzwakt het touw.
Vraag de verkoper naar het productieproces en de herkomst. Betrouwbare producenten laten de afwezigheid van JBO bevestigen met een chemische analyse. Een geur van petroleum of machineolie is een waarschuwing, net als een prijs die te mooi is voor de kwaliteit.
Koudgeperste sojaolie, in gebruik sinds 1990 via een UNESCO-programma, en castorolie. Ze kosten meer: soja-behandeld touw kost per ton ruwe vezel ongeveer drie keer zoveel als JBO. Ben je gevoelig, dan is hennep ook een optie.
Nee. JBO is niet biologisch afbreekbaar en schadelijk voor waterorganismen. Daar komt bij dat gesubsidieerd JBO-touw zo goedkoop is dat eerlijk geproduceerd touw er nauwelijks mee kan concurreren.